مىافتند تا براى يافتن اشياء گمشده جار بكشند . ايشان با صداى بلند ، فرياد مىكشند كه مثلا خداوند بر هر مسلمان واقعى كه مثلا الاغ يا غلام يا چيز ديگرى را يافته است ، ببخشايد و به هركس كه از آن گمشده خبر يا علامتى دهد ، صد دينار داده مىشود . » « 1 » رافائل اظهارنظر مىكند كه از اين راه ، كمتر چيز گم شده بدست مىآيد بلكه تنها وسيله ، اعمال قدرت است . « 2 » بازار وكيل : « كريم خان نزديك به مسجد خود ، چهار بازار از آجر و گچ ساخته و در شالدهء آن سنگهاى بزرگ به كار برده و در وسط چهار بازار ، چهارسويى ساخته بسيار بلند ، با طرزى دلپسند كه شايد در سراسر ايران از لحاظ معمارى و زيبايى كم‌نظير باشد . مرحوم فرصت الدوله ، در آثار العجم ، مىنويسد : يكى از اين بازارها به بازار بزازان شهرت داشت ، و آن مشتمل بود بر چهل و يك طاق تا برسد به چهارسوى مذكور . در وسط اين بازار ، بازار ديگرى بود با يازده طاق موسوم به بازار شمشيرگران ، بازارى ديگر با چهل و شش طاق به نام بازار كلاه‌دوزان ؛ و بازار ديگرى با نوزده طاق به نام بازار يراق‌بافان و بالاخره بازار ديگرى با ده طاق به اسم بازار سراجان . » « 3 » « اسكات وارينگ ، يك انگليسى كه تقريبا بيست و اند سال پس از كريم خان به شيراز آمده ، در كتاب خود به نام مسافرت از هند به شيراز در سال 1802 دربارهء اين بازار ، مىنويسد : بازار وكيل بناى عظيمى است از آجر كه به سبك اكسترچنج مسقف و پوشيده است . طول آن در حدود نيم ميل است و عرض آن در حدود پنجاه پا . اين بازار هنگام شب كه چراغهاى آن روشن است ، درخشندگى و شكوه بيشترى دارد . بازارهاى متعدد و زيباى ديگرى نيز در شيراز وجود دارد ولى هيچكدام آنها به زيبايى و عظمت بازار وكيل نيست . » « 4 » حصار شيراز : ژان‌گوره فرانسوى ، مىنويسد : « اولين مرتبه كه در پيرامون شيراز يك حصار محكم ، با سنگها و خشت پخته ، ساخته شد ، در دورهء سلطنت صمصام الدوله ، پسر عضد الدولهء ديلمى ، بود و آن حصار دوازده هزار ذرع ( بيش از 12 كيلومتر ) طول داشت . مردم در جنوب ايران مىگفتند ، ديوار گلى هشتاد سال ، و ديوار سنگى هشت قرن دوام مىكند . ديوارى كه صمصام الدولهء ديلمى در اطراف شيراز ساخت ، با اينكه تمام از سنگ نبود و آجر هم داشت ، چهار قرن دوام نمود و تا قرن هشتم ، باقى بود و در نيمهء قرن هشتم هجرى ، حصار شيراز رو به ويرانى گذاشت و محمود شاه اينجو آن را بطور كامل مرمت كرد ؛ و همان حصار است كه هنگام حملهء تيمور به فارس ، در نيمهء دوم قرن هشتم هجرى ، باقى بود . تيمور در خارج از شهر شيراز ، سلسلهء آل مظفر را به كلى شكست داد و به اين ترتيب ، شهر شيراز از قتل عام و خرابى نجات يافت . هنگامى كه تيمور وارد شيراز شد ، اين شهر داراى هفده محله و نه دروازه بود . اما وقتى على مراد خان زند ، چهارصد و يك سال بعد از ورود تيمور لنگ ، فارس و شيراز را محاصره كرد ، آن شهر وسعت دورهء آل مظفر را نداشت و داراى هفت محله و هفت دروازه بود ، اما يك حصار محكم

--> ( 1 ) . عباس آگاهى ، « وضع ايران در زمان شاه عباس ثانى » ( مقاله ) ؛ مجلهء بررسيهاى تاريخى . سال 9 ، شمارهء 3 ص 161 . ( 2 ) . ر ك : همان . ( 3 ) . عبد الحسين نوائى ، كريم خان زند . ص 306 . ( 4 ) . همان . همان صفحه .